86. Wat zijn de faal- en succesfactoren bij bedrijfsopvolging, deel II?

Waar het vorige bericht al de eerste 2 faal- en succesfactoren voor een goede opvolging bij familiebedrijven zijn behandeld, worden in dit artikel de 3^e en 4^e succesfactor verder toegelicht.

3. Professioneel management wordt geborgd door governance in familie en bedrijf

Bij professioneel management in een familiebedrijf gaat het om de combinatie van een bedrijfseconomische aanpak binnen de sociaal-culturele context van het familiebedrijf. Professioneel management heeft in principe niets te maken met managers van buiten de familie.

Het binnenhalen van ‘professionele managers’ zou de suggestie kunnen opwekken dat managers vanuit de familie niet professioneel zou zijn. Professioneel management is echter alleen gerelateerd aan specifieke expertise op de hierboven beschreven kenmerken. Binnen de context van het familiebedrijf komt er naast specifieke kennis ook het opereren in een sociale, relationele en culturele bijzondere omgeving bij.

Corporate governance, ofwel goed bestuur in een familiebedrijf, gaat over de bestuurlijke inrichting van de onderneming. Het doel is om met goed bestuur het professionele management te ondersteunen. Kernthema’s zijn A) structuur, B) rolverdeling, C) spelregels, D) fair process en E) besluitvaardige teamwerking.

4. Eigendomsoverdracht is een zorgvuldig gepland proces

Opvolging in het familiebedrijf is niet compleet als deze niet gepaard gaat met overdracht van eigendom. Ten onrechte wordt gedacht dat overdracht van eigendom minder emotioneel geladen is dan de overdracht van leiding.

Spanningen zijn zeer zeker wel mogelijk bijvoorbeeld bij overdracht van leiding en eigendom waarbij eigenaren ontstaan die niet betrokken zijn bij de leiding. Er zijn drie kernbegrippen in het geding bij overdracht van eigendom: 1) rechtvaardigheid, 2) betrokkenheid en 3) bestuurbaarheid.

Voor iedereen geldt ook: bedrijfsopvolging is in feite een en al emotie. Erken en accepteer emoties als iets wat bij het proces hoort maar laat je er niet door leiden. Haal er daarom op tijd een adviseur bij, met kennis van familiebedrijven, die deze emotie kan scheiden van de ratio om zodoende de vooraf gestelde doelen te realiseren.

85. Wat zijn de faal- en succesfactoren bij bedrijfsopvolging, deel I?

Een bedrijf runnen is iets anders dan een bedrijf overdragen aan een volgende generatie. En een uitstekend presterend bedrijf is geen garantie voor een vlekkeloze overgang naar een volgende generatie. Maar de kans daarop wordt beslist groter als men oog heeft voor een aantal factoren die aantoonbaar bijdragen aan een succesvolle overdracht.

In dit blogbericht noemen we de 4 succesfactoren voor een goede opvolging bij familiebedrijven. Indien hier geen of onvoldoende oog voor is, kan dit leiden tot zowel een stroever proces als gevaar voor de continuïteit van het familiebedrijf en leiden de succesfactoren tot faalfactoren.

1. De overdrager heeft een helder beeld van zijn toekomst

De overdragende ondernemer kijkt uit naar een nieuwe tijd waarin hij een andere rol zal hebben. Voor het echter zo ver is, heeft hij ruim de tijd genomen om een aantal zaken helder te krijgen:

• Hij heeft alle opties die relevant zijn voor het voortbestaan van het bedrijf onderzocht
• Hij heeft goed nagedacht over wat zijn rol gaat worden naar het bedrijf toe
• Hij heeft een financieel plan laten maken om te weten of hij er straks goed van kan leven
• Hij kan het bedrijf los laten
• Hij is niet bang voor de toekomst maar kijkt er naar uit

Indien zich ogenschijnlijk een opvolger aandient, is het verleidelijk andere opvolgings-scenario’s verder te negeren. Zo wordt er vaak gewacht op de kinderen. Pas als deze aangeven niet in de zaak te willen, komen alternatieven in beeld. Vaak zijn dan vele kostbare jaren verstreken.

2. De opvolger is bekwaam en gemotiveerd

De opvolger wil nadrukkelijk leiding, eigendom en zeggenschap van het bedrijf van zijn vader of moeder overnemen. Hij is zich terdege bewust van de noodzakelijke balans tussen voortbestaan van de onderneming en het introduceren van vernieuwing.

Overdrager en opvolger zijn het eens over wat het bedrijf nodig heeft en over wie dat het beste kan realiseren. Het accent komt te liggen op de nadruk en uitbouw van de sterke kanten van het bedrijf. Overdrager en opvolger werken samen in een sfeer van vertrouwen, in het besef dat een leerproces ook betekent dat conflicten soms niet te voorkomen maar ook heilzaam zijn.

De opvolger focust op teamvorming, ook met niet-familieleden, vanuit de visie dat kansen en verantwoordelijkheden in overeenstemming moeten zijn met hun capaciteiten.

De laatste jaren zien wij al een forse toename van investerings- en participatiemaatschappijen als kandidaat-koper voor onze verkopende cliënten.

In circa 30% is de uiteindelijke koper ook een dergelijke financiële partij.

Of het beeld dat in het artikel wordt geschetst, aantal overnames vanuit private equity neemt af door (te) hoge waarderingen, wordt niet herkend in de MKB-sector.

In dit marktsegment zijn juist voldoende “pareltjes” te vinden tegen reële koopprijzen. Laat maar komen zou ik zeggen!

84. Wat is de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)?

Bij bedrijfsopvolging dient de waarde van het familiebedrijf bepaald te worden waarop de koopprijs wordt gebaseerd. Om de opvolging door de volgende generatie financieel mogelijk te maken, kan gebruik gemaakt worden van de bedrijfsopvolgingsregeling, afgekort, de BOR. Het hoe en wat rondom de BOR wordt hierna verder uitgelegd.

De bedrijfsopvolgingsregeling, ook wel de bedrijfsopvolgingsfaciliteit (BOF) genoemd, is een fiscale faciliteit die gebruikt kan worden bij het overlijden van de eigenaar van de onderneming of bij schenken van de onderneming aan de volgende generatie.

Als iemand een onderneming erft of geschonken krijgt, dan moet deze persoon over de waarde van die onderneming normaliter erf- of schenkbelasting betalen. Echter, indien deze persoon de onderneming voortzet dan kan gebruik gemaakt worden van de BOR waardoor minder of geen belasting betaald hoeft te worden.

De BOR houdt een vrijstelling van 100% voor de erf- of schenkbelasting tot een waarde van de onderneming van  € 1.071.987. Eventueel onroerend goed telt ook mee. Boven een waarde van € 1.071.987 geldt een vrijstelling van 83%. Het bedrag van de vrijstelling geldt voor de gehele vererving of schenking van de onderneming. Er wordt dus niet gekeken hoeveel elke erfgenaam verkrijgt.

Rekenvoorbeeld: stel 2 kinderen krijgen samen een onderneming geschonken ter waarde van € 3.000.000. Ieder heeft dan een vrijstelling van 100% over € 535.993 en 83% van het meerdere (€ 1.500.000 -/- € 535.993 = € 964.007). De totale vrijstelling voor ieder van de kinderen bedraagt € 1.336.119.

Het is dus interessant deze faciliteit te onderzoeken, maar:

• De BOR maakt weliswaar opvolging mogelijk, maar vergeet eventuele andere kinderen (die niet actief zijn in het bedrijf) niet
• Vergeet de eigen positie niet, door gebruikmaking BOR komt minder geld binnen bij overdrager. Opvolgers zelf (een gedeelte van) de koopprijs laten financieren, is een positieve stok achter de deur

Bij de toepassing van de BOR gelden een aantal spelregels waarmee rekening gehouden moet worden. Laat u daarom op tijd informeren door een fiscalist.

83. Wat is een opvolgingsplan?

Wanneer de broodnodige aandachtspunten en vragen bij bedrijfsopvolging zijn behandeld, kan het opvolgingsplan worden opgesteld. Wat dit is en wat dit inhoudt, wordt in dit blogbericht toegelicht.

In het algemeen zijn twee dingen zeker:

1. Dat de overdragende generatie er op een dag mee ophoudt
2. Deze dag is echter niet met zekerheid vast te stellen

Daarom is het van belang dat de verantwoordelijken in het familiebedrijf op tijd beginnen met het maken van een plan voor bedrijfsopvolging. En dat dit plan regelmatig wordt herzien.

Het opvolgingsplan beschrijft voor een termijn van bijvoorbeeld vijf tot tien jaar welke potentiële opvolgers de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen (eventueel met behulp van trainingen en/of een coach). Een veertigjarige met jonge kinderen zal competente managers inzetten die in geval van overmacht het bedrijf draaiende kunnen houden. Tien jaar later kan dit heel anders liggen. Er is dan misschien een kind dat het bedrijf kan leiden.

Gesprekken over welke kinderen wel en niet als potentiële opvolgers gezien worden alsmede over de toekomst en de strategie van het familiebedrijf zullen uiteraard met familieleden besproken dienen te worden. Naast de opvolging dient gesproken te worden over het afbouwplan van de overdragende generatie. De uitkomst van deze gesprekken wordt vastgelegd in het opvolgingsplan.

Daarnaast moet ruimte bestaan voor invulling van de volgende onderwerpen:

• Welke normen en waarde onderschrijft het familiebedrijf?
• Wat is de missie en visie?
• Wat is de strategie?
• Wat is de aandeelhoudersstructuur en hoe is de zeggenschap geregeld?
• Wat zijn de onderlinge verhoudingen binnen de familie en binnen het familiebedrijf?
• Hoe wordt het vermogen in het familiebedrijf beheerd?

Overweeg om een procesbegeleider in te schakelen bij deze gesprekken. Naast het bewaken/bewaren van overzicht kan deze ook de gesprekken leiden. De ervaring leert namelijk dat de emoties bij dergelijke gesprekken hoog op kunnen lopen.

Traditiegetrouw steken we ons met Kerst in een passend tenue om op deze manier eenieder fijne Kerstdagen te wensen, bij deze!

Nog een paar werkdagen voordat 2019 er alweer op zit. Terugkijkende is het een goed jaar geweest, diverse overnames mogen begeleiden met tevreden partijen als resultaat! Daar doen we het uiteindelijk allemaal voor. Dat we deze lijn in 2020 voort mogen zetten.

Ook hebben we diverse masterclasses gegeven en bloggen we ons in het rond. Kennis delen en ervaringen uitwisselen met gelijkgestemden of met potentiële (ver)kopers geeft energie en nieuwe inzichten. De inhoud van ons vak blijft voor ons van grote waarde.

2020 belooft op meerdere manieren een spannend jaar te worden. Niet alleen door de komst van Daphne Kuijs, onze nieuwe junior adviseur, maar ook door de verhuizing naar ons nieuwe kantoorpand! Hierover houden we jullie uiteraard op de hoogte.

Aan allen: geniet van de komende dagen, lekker gas terugnemen zodat de batterij weer vol is voor het nieuwe jaar. Proost!